Komunikat Instytutu Nawożenia i Gleboznastwa w Puławach

Ilustracja do artykułu indeks.jpg

 

IUNG-PIB zgodnie z wymogami Obwieszczenia opracował wartości klimatycznego bilansu wodnego dla wszystkich gmin Polski (2478 gmin) oraz w oparciu o kategorie gleb określił w tych gminach aktualny stan zagrożenia suszą rolniczą dla następujących upraw: zbóż ozimych i jarych, rzepaku i rzepiku, buraka cukrowego, krzewów i drzew owocowych oraz truskawek (załącznik 1).

Ponadto przesyłamy:

  • mapę wartości klimatycznego bilansu wodnego (załącznik 2),
  • zestawienie statystyczne zagrożenia suszą dla upraw (załącznik 3),
  • mapę obszarów aktualnie zagrożonych suszą dla poszczególnych upraw dla obszaru Polski (załącznik 4)

za okres od 11 kwietnia do 10 czerwca 2018 roku.

 

 W trzecim okresie raportowania tj. od 11 kwietnia do 10 czerwca 2018 roku, stwierdzamy wystąpienie suszy rolniczej na obszarze Polski.

Średnia wartości Klimatycznego Bilansu Wodnego (KBW) dla kraju, na podstawie których dokonywana jest ocena stanu zagrożenia suszą była ujemna, wynosiła -179 mm. Względem poprzedniego okresu raportowania obecna średnia wartość KBW uległa obniżeniu o 19,5 mm.

Najniższe wartości KBW w tym okresie sześciodekadowym wystąpiły na Pobrzeżu Kaszubskim od – 220 do -229 mm. Tylko nieco niższe wartości od -210 do –219 mm notowano na Polesiu Lubelskim. Duży deficyt wody wynoszący od –200 do -209 mm odnotowano na terenie Wyżyny Lubelskiej, w Kotlinie Sandomierskiej, na Nizinie Podlaskiej, Szczecińskiej oraz na Pobrzeżu Słowińskim. Duże niedobory wody wynoszące ponad 170 mm notowano na bardzo dużych obszarach Polski.

 

Aktualnie susza rolnicza w Polsce występuje wśród upraw:

  • zbóż jarych,
  • zbóż ozimych,
  • krzewów owocowych,
  • truskawek,
  • drzew owocowych,
  • rzepaku i rzepiku.

Liczbę wszystkich gmin zagrożonych tegoroczną suszą w Polsce oraz udział gmin zagrożonych w kraju (w %) prezentuje tabela 1.

 

Tabela 1. Liczba gmin zagrożonych suszą oraz udział gmin zagrożonych w kraju (w %)

Lp.

Uprawa

Liczba gmin zagrożonych suszą

Udział gmin zagrożonych suszą w Polsce

[w %]

1.

Zboża jare

2287

92,29

2.

Zboża ozime

2185

88,18

3.

Krzewy owocowe

2131

86,00

4.

Truskawki

2099

84,71

5.

Drzewa owocowe

1365

55,08

6.

Rzepak i rzepik

 186

  7.51

 

    Potencjalną powierzchnię zagrożenia suszą rolniczą w Polsce przedstawia tabela 2.

 

Tabela 2. Powierzchnia zagrożenia suszą rolniczą według upraw

Lp.

Uprawa

Powierzchnia gruntów ornych zagrożonych suszą

[w %]

1.

Zboża jare

64,67

2.

Krzewy owocowe

49,44

3.

Zboża ozime

48,97

4.

Truskawki

47,67

5.

Drzewa owocowe

17,33

6.

Rzepak i rzepik

  1,15

 

W stosunku do poprzedniego okresu raportowania nastąpiły zmiany dotyczące gmin objętych suszą tabela 3.

 Tabela 3.

Lp.

Uprawa

Punkty procentowe

1.

Drzewa owocowe

+31,67

2.

Zboża jare

+0,09

3.

Zboża ozime

-1,12

4.

Krzewy owocowe

-2,70

5.

Truskawki

-3,99

 

 

W stosunku do poprzedniego okresu raportowania nastąpiły zmiany dotyczące powierzchni gruntów ornych objętych suszą tabela 4.

 

Tabela 4.

 

Lp.

Uprawa

Punkty procentowe

1.

Zboża jare

+15,77

2.

Drzewa owocowe

+12,46

3.

Zboża ozime

+11,69

4.

Krzewy owocowe

+10,14

5.

Truskawki

 +8,37

 

 W trzecim okresie raportowania od 11 kwietnia do 10 czerwca 2018 r. największe zagrożenie suszą rolniczą występowało wśród upraw zbóż jarych. Na terenie Polski suszę notowano we wszystkich województwach, w 10 z nich występowała we wszystkich gminach. Suszę odnotowano w 2285 gminach tj. 92,29% gmin kraju na powierzchni 64,67% gruntów ornych.

Szczególnie dużą powierzchnię susza objęła w woj. podlaskim, wielkopolskim, lubelskim, pomorskim, mazowieckim, lubuskim, kujawsko-pomorskim, zachodniopomorskim (od 75 do 85% gruntów ornych tych województw). Szczegółowe dane dotyczące suszy w poszczególnych województwach przedstawia tabela 5.

 

Tabela 5. Susza w uprawach zbóż jarych

 

Lp.

Województwo

Liczba gmin ogółem

Liczba gmin zagrożonych

Udział gmin zagrożonych [%]

Udział powierzchni zagrożonej [%]

1.

kujawsko-pomorskie

144

144

100,00

75,68

2.

lubelskie

213

213

100,00

82,82

3.

lubuskie

82

82

100,00

79,19

4.

łódzkie

177

177

100,00

59,70

5.

mazowieckie

314

314

100,00

81,67

6.

podlaskie

118

118

100,00

85,35

7.

świętokrzyskie

102

102

100,00

58,86

8.

warmińsko-mazurskie

116

116

100,00

58,53

9.

wielkopolskie

226

226

100,00

84,27

10.

zachodniopomorskie

114

114

100,00

77,88

11.

pomorskie

123

120

97,56

82,75

12.

opolskie

71

68

95,77

24,72

13.

podkarpackie

160

139

86,88

30,49

14.

dolnośląskie

169

138

81,66

33,12

15.

śląskie

167

109

65,27

25,55

16.

małopolskie

182

107

58,79

7,05

 

Bardzo duże zagrożenie suszą rolniczą występowało również wśród upraw zbóż ozimych, którą notowano we wszystkich województwach, w 9 z nich w 100% gmin. Suszę notowano w 2185 gminach tj. 88,18% gmin kraju na powierzchni 48,97% gruntów ornych.

Szczególnie dużą powierzchnię susza objęła w woj. wielkopolskim, pomorskim, mazowieckim, lubuskim, podlaskim, zachodniopomorskim, kujawsko-pomorskim oraz lubelskim (od 51,8 do 73,6% gruntów ornych tych województw). Szczegółowe dane dotyczące suszy w poszczególnych województwach przedstawia tabela 6.

 

Tabela 6. Susza w uprawach zbóż ozimych

Lp.

Województwo

Liczba gmin ogółem

Liczba gmin zagrożonych

Udział gmin zagrożonych [%]

Udział powierzchni zagrożonej [%]

1.

mazowieckie

314

314

100,00

66,13

2.

wielkopolskie

226

226

100,00

73,55

3.

lubelskie

213

213

100,00

51,79

4.

kujawsko-pomorskie

144

144

100,00

57,40

5.

podlaskie

118

118

100,00

59,52

6.

warmińsko-mazurskie

116

116

100,00

38,92

7.

zachodniopomorskie

114

114

100,00

57,43

8.

świętokrzyskie

102

102

100,00

42,70

9.

lubuskie

82

82

100,00

65,46

10.

łódzkie

177

174

98,31

44,26

11.

pomorskie

123

120

97,56

69,48

12.

opolskie

71

62

87,32

11,18

13.

podkarpackie

160

125

78,12

24,93

14.

dolnośląskie

169

126

74,56

28,36

15.

śląskie

167

77

46,11

13,04

16.

małopolskie

182

72

39,56

4,87

 

Duże zagrożenie suszą rolniczą notowano też w uprawach krzewów owocowych, którą notowano we wszystkich województwach, w 9 z nich w 100% gmin. Na terenie Polski suszę notowano w 2131 gminach tj. 86,00% gmin kraju na powierzchni 49,44% gruntów ornych.

Szczególnie dużą powierzchnię susza objęła w woj. wielkopolskim, pomorskim, lubuskim, mazowieckim, lubuskim, podlaskim, lubelskim, zachodniopomorskim oraz kujawsko-pomorskim (od 57,1 do 73,1% gruntów ornych województw). Szczegółowe dane dotyczące suszy w poszczególnych województwach przedstawia tabela 7.

 

Tabela 7. Susza w uprawach krzewów owocowych

Lp.

Województwo

Liczba gmin ogółem

Liczba gmin zagrożonych

Udział gmin zagrożonych [%]

Udział powierzchni zagrożonej [%]

1.

kujawsko-pomorskie

144

144

100,00

57,14

2.

lubelskie

213

213

100,00

61,71

3.

lubuskie

82

82

100,00

63,17

4.

mazowieckie

314

314

100,00

66,84

5.

podlaskie

118

118

100,00

62,72

6.

świętokrzyskie

102

102

100,00

44,87

7.

warmińsko-mazurskie

116

116

100,00

39,53

8.

wielkopolskie

226

226

100,00

73,07

9.

zachodniopomorskie

114

114

100,00

57,00

10.

pomorskie

123

120

97,56

70,87

11.

łódzkie

177

162

91,53

36,92

12.

opolskie

71

58

81,69

9,95

13.

podkarpackie

160

123

76,88

25,00

14.

dolnośląskie

169

123

72,78

27,92

15.

śląskie

167

56

33,53

8,90

16.

małopolskie

182

60

32,97

4,54

 

W tym okresie raportowania bardzo duże zagrożenie suszą rolniczą występowało wśród upraw truskawek, notowano ją we wszystkich województwach, przy czym w 8   z nich w 100% gmin. Na terenie Polski suszę notowano w 2099 gminach tj. 84,71% gmin kraju na powierzchni 47,67% gruntów ornych.

Szczególnie dużą powierzchnię susza objęła w woj. wielkopolskim, pomorskim, mazowieckim, podlaskim, lubuskim, lubelskim, kujawsko-pomorskim oraz zachodniopomorskim (od 53,6 do 71,6% gruntów ornych tych województw). Szczegółowe dane dotyczące suszy w poszczególnych województwach przedstawia tabela 8.

 

Tabela 8. Susza w uprawach truskawek

Lp.

Województwo

Liczba gmin ogółem

Liczba gmin zagrożonych

Udział gmin zagrożonych [%]

Udział powierzchni zagrożonej [%]

1.

kujawsko-pomorskie

144

144

100,00

55,80

2.

lubelskie

213

213

100,00

59,45

3.

lubuskie

82

82

100,00

59,47

4.

mazowieckie

314

314

100,00

65,11

5.

podlaskie

118

118

100,00

61,06

6.

świętokrzyskie

102

102

100,00

43,09

7.

warmińsko-mazurskie

116

116

100,00

37,96

8.

zachodniopomorskie

114

114

100,00

53,65

9.

wielkopolskie

226

225

99,56

71,65

10.

pomorskie

123

120

97,56

70,50

11.

łódzkie

177

151

85,31

32,91

12.

opolskie

71

53

74,65

8,24

13.

podkarpackie

160

118

73,75

24,61

14.

dolnośląskie

169

123

72,78

27,04

15.

śląskie

167

51

30,54

7,46

16.

małopolskie

182

55

30,22

4,04

 

W tym okresie raportowania znacznie wzrosło zagrożenie suszą rolniczą wśród upraw drzew owocowych. Na terenie Polski suszę notowano w 14 województwach na terenie 1366 gmin tj. 55,08% gmin kraju obejmując powierzchnię 17,33% gruntów ornych. W województwie podlaskim odnotowano ją we wszystkich gminach.

Szczególnie dużą powierzchnię susza w tych uprawach objęła w woj. podlaskim, lubelskim oraz pomorskim (od 36,2 do 43,8% gruntów ornych tych województw). Szczegółowe dane dotyczące suszy w poszczególnych województwach przedstawia tabela 9

 

Tabela 9. Susza w uprawach drzew owocowych

Lp.

Województwo

Liczba gmin ogółem

Liczba gmin zagrożonych

Udział gmin zagrożonych [%]

Udział powierzchni zagrożonej [%]

1.

podlaskie

118

118

100,00

43,82

2.

lubelskie

213

208

97,65

37,02

3.

pomorskie

123

119

96,75

36,24

4.

kujawsko-pomorskie

144

119

82,64

13,80

5.

warmińsko-mazurskie

116

92

79,31

11,10

6.

mazowieckie

314

241

76,75

26,15

7.

zachodniopomorskie

114

82

71,93

16,56

8.

wielkopolskie

226

141

62,39

15,30

9.

świętokrzyskie

102

62

60,78

13,42

10.

dolnośląskie

169

70

41,42

6,11

11.

podkarpackie

160

65

40,62

12,45

12.

lubuskie

82

30

36,59

7,65

13.

łódzkie

177

17

9,60

1,86

14.

małopolskie

182

1

0,55

0,06

 

W tym okresie raportowania suszę rolniczą odnotowano również w uprawach rzepaku i rzepiku, notowano ją w 8 województwach. Na terenie Polski suszę wśród tych upraw notowano w 186 gminach tj. 7,51% gmin kraju na powierzchni 1,15% gruntów ornych. Szczegółowe dane dotyczące suszy w poszczególnych województwach przedstawia tabela 10.

 

Tabela 10. Susza w uprawach rzepaku i rzepiku

Lp.

Województwo

Liczba gmin ogółem

Liczba gmin zagrożonych

Udział gmin zagrożonych [%]

Udział powierzchni zagrożonej [%]

1.

lubelskie

213

104

48,83

7,63

2.

pomorskie

123

37

30,08

6,46

3.

zachodniopomorskie

114

15

13,16

0,94

4.

podlaskie

118

12

10,17

0,57

5.

świętokrzyskie

102

8

7,84

0,20

6.

podkarpackie

160

8

5,00

0,67

7.

kujawsko-pomorskie

144

1

0,69

0,00

8.

mazowieckie

314

1

0,32

0,01

 

 

Kwiecień w tym roku był bardzo ciepły, temperatura wahała się od 9 do ponad 14oC. Najcieplej było na południu kraju (ponad 14oC) i w tych rejonach temperatura była wyższa aż o 6oC od normy wieloletniej. Im dalej w kierunku północnym tym było zimniej od 8 do 11oC ale i na tych obszarach temperatura powietrza była wyższa od normy od 2 do 3oC.

Podobnie jak kwiecień również tegoroczny maj był wyjątkowo ciepły. Na Pojezierzu Wielkopolskim i Mazurskim temperatura powietrza była wyższa od normy aż o ponad 4oC a na pozostałym terenie Polski od 3 do 4oC. Najcieplej było w środkowej części kraju od 17 do 18oC, na bardzo dużych obszarach Polski notowano temperaturę od 16 do 17oC. Najzimniej było w północnych rejonach kraju od 13 do 16oC.

Pierwsza dekada czerwca także należała do bardzo ciepłego rozpatrywanego okresu sześciodekadowego. W zachodniej części kraju notowano od 20 do nawet ponad 20,5oC. Na pozostałym terytorium Polski również było ciepło z temperaturą od 17 do 20,5oC.

W kwietniu szczególnie niskie opady poniżej 10 mm wystąpiły na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej i Śląskiej. Niskie opady od 10 do 20 mm notowano również na Wyżynie Małopolskiej, Nizinie Mazowieckiej oraz w Kotlinie Sandomierskiej, stanowiły one na w/w obszarach od poniżej 20 do 40% normy wieloletniej. Jedynie w północnej i wschodniej części Polski opady były większe, od 40 do 60 mm i na tych terenach stanowiły 100-140% normy. Na znacznej powierzchni kraju notowano opady od 20 do 40 mm tj. 40-100% normy.

W maju opady atmosferyczne były bardzo zróżnicowane od bardzo niskich wynoszących od 20 do 30 mm na Ziemi Lubuskiej, Pojezierzu Wielkopolskim oraz na Podlasiu do wysokich od 60 do 100 mm na Wyżynie Małopolskiej. Na przeważającym obszarze kraju opady były niższe od normy od 10 do 50%. Na Ziemi Lubuskiej oraz w środkowej części Pojezierza Pomorskiego wynosiły 30-50% normy. Natomiast na Wyżnie Małopolskiej opady atmosferyczne tego miesiąca stanowiły 90-110% normy.

 

W pierwszej dekadzie czerwca notowano bardzo duże zróżnicowanie kraju pod względem opadów atmosferycznych, od bardzo niskich we wschodniej części kraju (od poniżej 5 do 10 mm) po stosunkowo wysokie na zachodnich i południowych obszarach Polski od 10 do ponad 50 mm.

 

Tegoroczny kwiecień, maj oraz pierwsza dekada czerwca charakteryzowały się wyjątkowo bardzo wysoką temperaturą powietrza oraz bardzo wysokim usłonecznieniem (zwłaszcza na północy kraju). Wartości tych elementów meteorologicznych były znacznie wyższe od norm wieloletnich. Jednocześnie w tym okresie wystąpiły stosunkowo niskie opady atmosferyczne co spowodowało kolejne już duże obniżenie wartości KBW oznaczające znaczne niedobory wody dla roślin. Obecnie występujący tak duży deficyt wody powoduje przede wszystkim wzrost powierzchni z suszą. Należy też zaznaczyć, że susza występuje wśród sześciu grup i gatunków roślin. W tym okresie pojawiła się w uprawach rzepaku i rzepiku. Tak duży deficyt wody dla zbóż jarych i ozimych, krzewów i drzew owocowych, truskawek oraz rzepaku i rzepiku oznacza, że tegoroczne plony tych upraw będą niższe z powodu występującego niedoboru wody co najmniej o 20% w skali gminy w stosunku do plonów uzyskanych przy średnich wieloletnich warunkach pogodowych.

 

 

                                                                                                     Dyrektor

                                                                       Prof. dr hab. Wiesław Aleksander Oleszek

 

 

Opracowali:

Dr hab. Andrzej Doroszewski, prof. nadaw.

Dr hab. Rafał Pudełko

Dr Katarzyna Żyłowska

Mgr Piotr Koza

Mgr Elżbieta Wróblewska

Powrót na początek strony